صفحه اصلی » مقالات » چه متنی را برای اجرا انتخاب کنیم

چه متنی را برای اجرا انتخاب کنیم

چه متن نمایشی را برای اجراء انتخاب کنیم ؟

خداداد رضایی

امروزه به حمدوالله متون نمایشی خارجی و ایرانی کم نیستند وارد هر کتابفروشی که بشویم تعدادی کتاب نمایشنامه را مشاهده خواهیم کرد ولی این سئوال پیش می آید که آیا همه این متون قابلیت اجرایی دارند ؟

یا اصلا چرا در بین متون نمایشی یک متن به خصوصی را انتخاب می کنیم ؟ خصوصیات آن نمایشنامه چیست که به قول معروف چشم ما را می گیرد ؟

بنابراین اینطور می توان استنباط نمود که هر متن نمایشی در زمان کنونی برای ما نمی تواند یک اجرای موفق داشته باشد . یا همه متون نمایشی با ایده و افکار ما سازگار نیستند و نمی تواند نیاز ما را برآورده سازند.

یک مجری نمایش که در مرحله نخست کارگردان نمایش است با توجه به فاکتور زیر متن خود را انتخاب می کند .

الف : توانایی در پیاده کردن متن و عملیاتی کردن داستان نمایش

ب : بر خلاف ایده و افکار او نباشد و با عقیده قهرمان داستان همفکر باشد

ج: نوع تماشاگر خود را در نظر می گیرد زیرا این تماشاگران هستند که متن بر آن ها عرضه خواهد شد و این دریافت تماشاگران است که می تواند قابلیت اجرایی کارگردان را نظر سنجی کند یا کارگردان را به محاکمه نقد بکشاند .

د : اهداف متن نمایشی یک اهداف مفید و در خدمت فرد و اجتماع باشد و بتواند در راه پیشبرد اهداف عالی فرد و اجتماع گام بردارد

حال با توجه به توضیحات فوق می توان دریافت که بعضی از متون نمایشی در زمان فعلی قابلیت اجرایی ندارند . البته آن را می توان در ردیف متن نمایشی قرار داد و از آن به عنوان یک متن آموزشی استفاده نمود یا آنها را تحلیل کرد تا بعضی از مسائل مفید را از آن بیرون کشید ولی با توجه به مقتضیات زمان و مکان و نیاز روز جامعه آن را نمی توان روی صحنه نمایش اجراء نمود تا تماشاگران از آن لذت ببرند . این نمایش ها می تواند در ردیف نمایشی زیر قرار بگیرد .

۱ – تاریخ مصرف این نوع نمایش ها تمام شده باشد . باز این سئوال پیش می آید چه نمایشی تاریخ مصرف آن به پایان رسیده است ؟

نمایش هایی که چندین بار مراحل اجرایی آن گذشته و اکثر تماشاگران ما یا آن را دیده اند و داستان آن را شنیده اند و یا مشابه آن را تماشا کرده اند . و یا نمایش هایی که داستان آن کهنه شده و مردم آن را باور داشته اند و به یقین رسیده اند مانند داستان زلزله بم یا رویداد های اول انقلاب و امثال آن .

۲- بعضی از متون نمایشی با محیط زندگی ما سازگار نیستند . و اگر این گونه نمایش ها به روی صحنه بیایند یا با عدم حضور تماشاگر روبرو خواهند شد یا با واکنش تماشاگران همراه خواهد بود .

۳- بعضی از متون برای اجرا نوشته نشده اند . می دانیم که متون نمایشی شاخه ای از ادبیات هستند که بعضا نویسنده این گونه نمایش ها را برای اجرا ننوشته است ولی ادبیات نمایشی در آن کنجانده است و برای به اجرا در آوردن آن نیاز به تغییر بعضی فعل و انفعالات دارد مانند بعضی از شعر های نمایشی و یا بعضی از رویدادهای نمایشی که همه اینها باید با توجه به ترکیب بندی ، ساختار نمایشی به خود بگیرند تا به مرحله اجرا دربیایند برای مثال اکثر داستانهای فردوسی دارای ساختاری نمایشی هستند ، آیا فردوسی آن را برای اجرای روی صحنه نوشته است ؟ مطمئنا جواب ما خیر خواهد بود . و سئوال دیگر اینکه آیا می توان این داستانها را تغییر داد و به یک نمایش جذاب تبدیل کرد ؟ که این بار جواب ما بلی خواهد بود .

۴- دریافت نمایش هایی که تماشاگران ما ممکن است دچار دردسر شوند بدین معنی که با توجه به مخاطب ما دریافت داستان و بافت آن در قالب نمایش می تواند به جای راهنمایی تماشاگران ما را به گمراهی بکشاند که در این بین شرایط سنی ، نوع فرهنگ ، نوع جامع ( بزرگ و کوچک ) می تواند شرط پذیرش رویداد نمایشی ما باشد در این نوع نمایش اهداف قهرمان داستان و نوع تفکر او نمی تواند با اهداف و نوع تفکر تماشاگر ما برابری کند و پذیرش برای تماشگر ما سخت خواهد بود .

 

چه متنی را برای اجرا ء انتخاب کنیم ؟

در توضیحات بالا متونی را که قابلیت اجرایی در زمان کنونی ندارند را برشمردیم و حال بهترین متون نمایشی که قابلیت اجرایی داشته باشد و یک متن تماشاگر پسند باشد ، کدام است ؟

  • متن انتخابی باید بتواند نیاز روحی ، روانی و عاطفی کارگردان ، بازیگر و تماشاگر را برآورده سازد .
  • کارگردان نخستین شخصی است که خود را گرفتار متن می کند تا آنرا به مرحله اجرایی در بیاورد البته تا قبل از تصویر داستان در ذهن نویسنده اجرای مجازی شده ، زیرا اگر نمی شد به حتم نویسنده دچار مشکل پایانی می شد و لی برای اجرای واقعی صحنه اولین شخص کارگردان خواهد بود که متن خود را انتخاب می کند سپس آنرا تحلیل می کند و اگر این متن با اهداف او سازگار بود و توانست نیاز او را برآورده سازد وارد مرحله بعدی که انتخاب بازیگر است می پردازد .
  • بازیگر دومین شخصی است که وارد این عملیات می شود بازیگر در مرحله ایی که نقش به او واگذار می گردد ، آن را تحلیل می کند خود را در قالب نقش قرار می دهد افکار و عقیده او را می سنجد . بازیگر ما باید تسلیم ایده های نقش شود و گرنه نمی تواند او را روی صحنه زنده کند از طرفی این نقش باید نیاز های روحی و روانی بازیگر را برآورده سازد و افکار او را ارتقاع بخشد . ارتباط بین شخصیت نمایشی و بازیگر باید خیلی نزدیک باشد و این ارتباط نباید بدون هیچ شبهه ا ی باشد . این بازیگر تا مدتی باید حتی در زندگی خود نقش شخصیتی نمایش را بپذیرد .

متنی را که انتخاب می کنیم اگر شخصیت ما مثبت است نباید با اهداف بازیگر ما متغییر باشد

و طوری باشد که بازیگر ما در زندگی واقعی خود این اهداف را نپذیرد و اگر نقش منفی

است باز هم بازیگر ما باید باید بپذیرد که شخصیت منفی چنان خصوصیات منفی گرایانه در

وجود اوست.

  • تماشاگر ، آخرین گروهی است که باید متن نمایشی ما را بپذیرد و این پذیرش باید چند مراحلی را پشت سر بگذارد . یادمان باشد تماشاگری که به سالن تئاتر می آید و پولی را صرف هزینه بلیط و وقت خود را صرف دیدن نمایش می کند ایده هایی دارد و انتظاراتی در سر می پروراند او به سالن تئاتر می رود تا از نظر روحی و روانی و ارتقاع فرهنگی خود را غنی سازد حالا اگر داستان ما به قول معروف برخلاف حرکت رود شنا کرد چه خواهد شد ؟ تماشاگر یا سالن تئاتر را ترک خواهد کرد یا در سالن چرت خواهد زد . بنابراین کارگردان باید متنی را انتخاب کند که تماشاگر پسند باشد و قابل پذیرش برای تماشاگر باشد زیرا ما برای تماشاگر اجرا می کنیم نه برای خود یا بازیگران و یا در و دیوار . تماشاگر باید ارتباط با رویداد داستان بر قرار سازد تا مرحله ای که تماشاگر خود را شخصیت های داستان قرار داده و نسبت به حوادت آن کنش و واکنش انجام دهد تماشاگر ما با شادی قهرمان باید شاد شود و با غم آن غمگین ، تماشاگر در پایان نمایش باید احساس کند که از نظر روحی و روانی به یک کشف جدید رسیده است و بخشی از نیاز او برآورده شده است و در واقع تماشاگر همانند شاگرد در کلاس درس است که در پایان با آموخته خود فرهنگ و علم خود را تقویت کرده است . همه این ها در گرو یک متن خوب و ایده آل و قابل توجه تماشاگر است که به وسیله کارگردان صورت می گیرد و بوسیله تماشاگر تحقق می بخشد .

متن انتخابی باید سازگار با اجتماع باشد .

متون نمایشی بی شماری در نقاط مختلف جهان وجود دارد متونی که از نویسندگان باستان تا معاصر به جا مانده است ولی ممکن است بعضی از آنها سازگاری اجرایی با اجتماع ما نداشته باشد . این عدم ناسازگاری را می توان در بعد اخلاقی ، عاطفی و مذهبی به شمار آورد .

با توجه به موقعیت زمانی متن خود را انتخاب کنیم

معمولا زمان یکی از ارکان مهم در اجرای نمایش است . ممکن است این سئوال برای شما هم پیش آمده باشد . که آیا این نمایش باید حالا اجرا می شد ؟ و این سئوال می تواند در چهار بعد زمانی روز ، فصل و سال و دوره قرار گیرد . آیا برای شما پیش آمده که نمایشی از برف و کولاک در فصل تابستان و یا برعکس نمایشی از گرما و شرجی در فصل زمستان دیده باشید ؟ چه احساسی به شما دست داده است ؟ حال فصل ها را جای خود قرار دهید و احساس خود را مقایسه کنید و به تفاوت آن پی ببرید .

به نظر شما ناهمگونی زمان در نمایش نمی تواند تاثیر منفی در تماشاگر ایجاد کند و حتی برای بازیگر که باید روزها و شب ها خود را با این ناهمگونی وفق دهد .

بازیگر تمام توان خود را در جهت سردی یا گرمی هوا به کار می گیرد تا تماشاگران این احساس را در خود به وجود بیاورند ولی با داشتن بازیگران حرفه ای هم این احساس در فصل غیر واقعی میسر نخواهد شد .

یا ممکن است متنی را انتخاب کنیم که در فاصله بعد زمانی خود داستانش را به پایان رسانده و قابلیت اجرایی برای زمانهای دیگر را نخواهد داشت و روایت داستان آن برای تماشاگر به جز اتلاف وقت و یاد آوری آن دوره نخواهد بود و حتی هیجانات ملی را بی تاثیر خواهند کرد .

موقعیت مکانی :

موقعیت اجرایی ما برای اجرای یک نمایش یکسان نیست مثلا نمایشی که برای فرهنگ مردم اروپایی نوشته شده قابلیت اجرای آن را دیگر کشورها از دست می دهد این گونه نمایش ها با آن روابط اجتماعی ، اخلاقی و رفتاری نمی تواند اجرایی موفق برای فرهنگی باشد که با آن فرهنگ بیگانه است . یاحتی نمایش هایی که در تهران اجرا می شود را نمی توان در همه مناطق کوچکتر اجرا نمود . حال فکر کنید ما یک نمایش از شکسپیر یا یک نمایش ابزورد از بکت در یک بخش کوچک اجرا کنیم . بخش های کوچک با آن همه مشکلات زندگی و فاصله با نمایش های بزرگ که حتی در بضی از مکان ها از یک سالن استاندارد هم بی بهره هستند ، چه عاید تماشاگر ما خواهد شد . بنابراین متن نمایشی را باید با توجه به نوع نمایش در مکان های مختلف جغرافیایی انتخاب کرد . باید بپذریم نوع نمایش دانش آموزی تا دانشجویی و یا نمایش در سبک رئالیسم تا سورئالیسم با هم خیلی تفاوت دارند که هرکدام در جایگاه خودش و با توجه به نوع تماشاگرانش باید اجرا شود .

———————–

توجه هر گونه استفاده از این مقاله منوط به درج نام نویسنده است و گرنه پیگرد قانونی خواهد داشت

Print Friendly, PDF & Email

درباره‌ خداداد رضایی

نویسنده، کارگردان و پژوهشگر هنر نویسنده 24 نمایشنامه نویسنده 5 فیلمنامه نویسنده 8 داستان تالیف 5 کتاب نویسنده 18 مقاله هنری

این مطلب را نیز بخوانید

شکل گیری تئاتر دانشگاهی کشور و رویکرد آن در استان بوشهر

تئاتر در مراکز آموزشی ایران را باید هم زمان با ورود تئاتر کلاسیک به کشور ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

فروشگاه کتابهای هنری من رد کردن